Rudolf Reder

Przedsiębiorca branży mydlarskiej
04.04.1881 06.10.1977 Dębica

Biografia

Rudolf Reder urodził się 4 kwietnia 1881 roku w Dębicy, w rodzinie żydowskiej. Był synem Hermana i Fryderyki z domu Jortner, a jego rodzina pozostała zamożna na tyle, by sfinansować jego edukację aż do gimnazjum. Z zawodu był chemikiem-mydlarzem i jako właściciel fabryki mydła przy ul. Panieńskiej 7 we Lwowie prowadził ją od 1910 roku.

W II wojnie światowej pozostał we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Niemców i Ukraińców, jego fabryka najprawdopodobniej została zinstrumentalizowana. W latach 1940–1941 według zeznań jego znajomych kierował państwową fabryką chemiczną „MIŚK-ŻITL-Postacztorg”.

W czerwcu 1941 roku Lwów znalazł się pod niemiecką okupacją. Reder wraz z córką Zofią ukrywał się w mieście, a podczas pierwszej wysiedleńczej akcji w marcu 1942 ukrywał się u swojego furmana. 16 sierpnia 1942 roku aresztowano go i wywieziono do obozu w Bełżcu. Dzięki znajomości języka niemieckiego i podaniu się za maszynistę–montera uniknął natychmiastowej śmierci w komorze gazowej i pracował m.in. przy kopaniu grobów oraz przenoszeniu mienia skradzionego z obozu.

Reder przetrwał w Bełżcu trzy miesiące, a następnie uciekł z obozu po tym, jak strażnik zasnął podczas wizyty w samochodzie. Istnieją sprzeczne wersje jego dalszych losów: w 1946 roku relacja mówiła o długim ukrywaniu w fabryce i pomocy Anastazji Hawrylak, podczas gdy po emigracji do Kanady podawał, że pomagała mu Joanna Borkowska. Ostatecznie zdołał ukryć się do lipca 1944 roku, gdy Lwów ponownie zająła Armia Czerwona, stając się jednym z dwóch ocalałych więźniów Bełżca.

Po wojnie powrócił do Krakowa i powrócił do przedwojennego fachu. Był świadkiem w śledztwach i złożył relacje przed Wojewódzką Żydowską Komisją Historyczną oraz w sprawie Bełżca prowadzonej przez Główną Komisję Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce. W 1949 roku poślubił Joannę Borkowską, a później stał się ofiarą szykan i represji ze strony komunistycznego reżimu. W 1950 roku został skazany za przekupienie milicjanta, a później wyemigrował z żoną do Izraela, a następnie do Kanady, przyjmując imię Roman Robak.

W Kanadzie, a także w późniejszych latach, jego życie nie było łatwe; uzyskał obywatelstwo kanadyjskie dopiero na przełomie lat 50. i 60. Do kraju powrócił w wielu wspomnieniach i badaniach, a jego relacja Bełżca stała się cennym źródłem historycznym i inspiracją dla twórczości literackiej.

Zobacz pełny artykuł na Wikipedii

Osiągnięcia

Ocalał z obozu zagłady Bełżec
Spisał relację z pobytu w Bełżcu (opublikowaną w 1946 roku)
Relacja Bełżca została wydana ponownie w 1999 roku
Wpłynął na literaturę poprzez inspirację dla twórczości Tadeusza Różewicza
Emigrował do Izraela i Kanady, uzyskał obywatelstwo kanadyjskie

Ciekawostki

Używał podczas emigracji nazwiska Roman Robak
Jego relacja z Bełżca była jedyną kompletną relacją ocalałego więźnia Bełżca
Został obywatelem Kanady

Udostępnij